مولوی به گواه تاریخ یکی از شخصیتهای افراطی و پر حرص در عرصه ی سماع است.یکی از نویسندگان علاقه مند به مولوی مینویسد :

مولانا عاشق سماع و رقص بوده و آهنگهایی که (مطربان و نوازندگان) هنگام سماع (برای وی) مینواخته اند غالبا شاد و شفاف و پرجنبش و پویا بوده است.1

مکتب و طریقه ی مولوی در تاریخ تصوف و عرفان نیز به عنوان مکتب "وجد و سماع و عشق و ترانه" شناخته شده است.

وی در این راه از هر فرصت و موقعیتی برای برپایی بساط سماع استفاده میکرد:

شب2 ، روز ، خانه ، مدرسه3 ، کوچه ، بازار4 ، حمام 5، بیابان 6، عروسی ، عزا 7،وقت نماز 8،و.... برای او فرق نمیکرد!

سلطان ولد – فرزند و شاهد گویای حالات مولوی – وضعیت مولوی را بعد از فراق شمس تبریزی چنین تصویر میکند :

یک نفس بی سماع و رقص نبود

روز و شب لحظه ای نمی آسود 9

خلاصه از مراسم ختنه ی فرزندش تا مراسم تشییع جنازه ی خلیفه اش (صلاح الدین زرکوب) ، پهنه ی سماع مولوی بوده است.

مولوی ، ابوسعید ابوالخیر (صوفی سده ی 4 و 5 ) را که هم مسلک وی در رقص و سماع و پایکوبی است ، می ستاید و او را سعادتمندی شایسته ی اقتدا میداند:

این سعادتهای دنیا هیچ نیست

آن سعادت جو که دارد بو سعید 10

مولوی سماع را "قضای جان عاشقان" ، "نماز عشاق" ، "آرام جان" ، "پیغام پنهانیان دل" ، "برتر از هر دو جهان" ، "نردبان آسمان" ، "رحیق حلال" و .... معرفی میکند :

پس غذای عاشقان آمد سماع

که درو باشد خیال اجــــــــتماع 11

*********************

ســــــماع آرام جان زندگان است

کسی داند که او را جانِ جانست 12

*********************

اگر چه بلنــــــد است بام هفتم چـــرخ

گذشته است از این بام نردبان سماع 13

  *********************

برون ز هر دو جهانی چو در سماع درآیی

برون ز هر دو جهانست این جهان سماع 14

  *********************

سماع چیست ز پنهانیان دل پیغام

دل غریب بیابد ز نــــــامه شان آرام 15

  *********************

تن و دلی که بنوشید از این رحیق حلال

بر آتش غم هجران حرام گشت حــــــرام 16

______________________________________________________________________________

1) موسیقی شعر ص 401

2) مناقب العارفین 471

3) همان 471 و 557 و 216

4) همان 356

5) همان 294

6) همان 436

7) همان 231 و 233

8) همان 395

9) مولانا جلال الدین ، 149 و 150

10 )  کلیات شمس تبریزی ، ط نگاه ، 336

11) مثنوی ، ط وزارت ارشاد 552

12) کلیات شمس تبریزی ، ط نگاه ، غزل 339

13) همان غزل 1295

14) همان غزل 1295

15) همان غزل 1734

16) همان غزل 1734